Dostępność przestrzeni publicznej od kilku lat pozostaje ważnym zagadnieniem w projektowaniu budynków, informacji wizualnej i systemów oznakowania. Mimo kolejnych regulacji osoby niewidome i słabowidzące nadal napotykają trudności z odnalezieniem właściwego pomieszczenia, odczytaniem informacji czy samodzielnym poruszaniem się po obiektach użyteczności publicznej. Potwierdzają to opublikowane w 2026 roku wyniki ogólnopolskiego badania dotyczącego korzystania z alfabetu Braille’a, a także czerwcowy raport Najwyższej Izby Kontroli. W obu dokumentach zwrócono uwagę na braki w oznakowaniu, jego niewłaściwe rozmieszczenie oraz problemy z dostępnością informacji.
Tymczasem rozwój cyfrowych technologii druku, w tym druku strukturalnego LED UV, pozwala wykonywać wypukłe oznaczenia bez konieczności mechanicznego tłoczenia materiału. Co ciekawe, technologia kojarzona przede wszystkim z uszlachetnianiem wydruków, personalizacją gadżetów czy uzyskiwaniem dekoracyjnych faktur znajduje zastosowanie również w produkcji tabliczek informacyjnych, planów tyflograficznych i oznaczeń dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Przykłady takich realizacji znajdziemy już w Polsce i innych krajach europejskich.
Coraz częściej otrzymujemy od naszych klientów pytania dotyczące druku strukturalnego, w tym możliwości wykonywania oznaczeń alfabetem Braille’a na ploterach MUTOH. Postanowiliśmy więc przyjrzeć się temu zagadnieniu nieco szerzej. Jak wygląda obecnie zapotrzebowanie na oznakowanie dotykowe? Jakie wymagania stawiają przed producentami polskie przepisy i nowe europejskie standardy? I wreszcie, czy współczesny druk LED UV zapewnia możliwości techniczne potrzebne do realizacji takich zamówień?
Przeanalizowaliśmy najnowsze raporty, publikacje naukowe oraz zmiany zachodzące w europejskiej normalizacji oznakowania dotykowego. Przyjrzeliśmy się również firmom, które wykorzystują technologię MUTOH LED UV do produkcji oznaczeń Braille’a i innych elementów wypukłych. Wśród nich znajdują się także polskie przedsiębiorstwa, w których mieliśmy okazję instalować urządzenia MUTOH. Zapraszamy do zapoznania się z wynikami badań, obowiązującymi wymaganiami oraz przykładami wdrożeń. Przy okazji pokażemy, w jaki sposób druk strukturalny, znany przede wszystkim z zastosowań dekoracyjnych, sprawdza się w produkcji materiałów pełniących konkretną funkcję użytkową.
Alfabet Braille’a w przestrzeni publicznej. Polskie badania
Zacznijmy od danych z polskiego rynku. Wiosną 2026 roku opublikowano raport „Alfabet Braille’a w przestrzeni publicznej”, przygotowany na podstawie badania przeprowadzonego na przełomie września i października 2025 roku. Publikacja, udostępniona między innymi przez Polski Związek Niewidomych, dotyczy codziennych doświadczeń osób korzystających z alfabetu Braille’a, dostępności oznaczeń w budynkach i przestrzeniach publicznych oraz problemów związanych z ich użytkowaniem.
W ramach badania zrealizowano 889 wywiadów, z których 720 zakwalifikowano do analizy zasadniczej ze względu na deklarowaną znajomość alfabetu Braille’a. To ważne rozróżnienie, ponieważ przedstawione wyniki dotyczą osób znających pismo punktowe, a nie całej populacji osób niewidomych i słabowidzących. Z perspektywy producentów oznakowania jest to jednak szczególnie wartościowa grupa respondentów, mająca bezpośrednie doświadczenie z odczytywaniem informacji dotykowej.
Najważniejsze wyniki badania:
respondentów uznało oznaczenia Braille’a za ważny lub bardzo ważny sposób przekazywania informacji o przestrzeni publicznej.
wskazało na duże znaczenie tabliczek przydrzwiowych z alfabetem Braille’a.
zwróciło uwagę na brak konsekwencji w rozmieszczaniu informacji dotykowych.
badanych zgłaszało problem ścierania się lub uszkodzeń oznaczeń.
Uczestnicy badania szczególnie wysoko oceniali potrzebę stosowania informacji dotykowych w windach, placówkach medycznych, urzędach, szkołach oraz na dworcach. Co istotne, zgłaszane problemy nie dotyczyły wyłącznie braku odpowiednich tabliczek. Respondenci wskazywali również na niewłaściwe miejsca montażu, trudności z odnajdywaniem informacji oraz uszkodzenia wypukłych znaków, które utrudniały ich odczytanie.
Zwróćmy uwagę na dwie liczby: 90% respondentów podkreśla znaczenie oznaczeń przydrzwiowych, a połowa badanych zetknęła się z problemem ścierania lub uszkadzania informacji dotykowych. Dla producentów oznakowania to konkretna wskazówka dotycząca oczekiwań użytkowników. Liczy się nie tylko możliwość wykonania wypukłych punktów, lecz również powtarzalność ich kształtu, prawidłowe rozmieszczenie i trwałość gotowego oznaczenia.
W tym kontekście interesujące są również wyniki kontroli Najwyższej Izby Kontroli, opublikowane 24 czerwca 2026 roku. NIK sprawdziła dostępność architektoniczną, cyfrową i informacyjno-komunikacyjną w 16 jednostkach samorządowych, analizując działania podejmowane w latach 2019–2025. Wśród zidentyfikowanych problemów znalazły się również braki informacji o rozkładzie pomieszczeń w formie wizualnej i dotykowej lub głosowej.
Kontrola obejmowała wybrane samorządy, dlatego jej wyników nie należy odnosić do wszystkich urzędów w Polsce. Pokazuje jednak, że pomimo obowiązujących przepisów nadal istnieją obiekty wymagające poprawy oznakowania i dostępności informacji. To zagadnienie istotne zarówno dla zarządców budynków i projektantów systemów informacji przestrzennej, jak i dla drukarni oraz producentów tabliczek, którzy odpowiadają za wykonanie gotowych oznaczeń.
Od Gutenberga do druku UV. Polscy naukowcy o dostępności informacji
Warto w tym miejscu przywołać jeszcze jedną publikację, tym razem poświęconą samym technologiom druku. 14 maja 2025 roku na łamach czasopisma Communications of the IBIMA ukazał się artykuł naukowy „Evolution of Printing Techniques Dedicated to People with Visual Impairments: From Gutenberg to UV Printing”, opracowany przez Kamila Trojnara i Krzysztofa Tereszkiewicza z Politechniki Rzeszowskiej. Autorzy przeanalizowali rozwój technik drukowania materiałów przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnością wzroku, od metod tradycyjnych po współczesny druk cyfrowy.
Opracowanie obejmuje różne obszary zastosowania informacji dotykowej: oznakowanie budynków, etykiety, opakowania produktów codziennego użytku oraz materiały farmaceutyczne. W tym ostatnim przypadku alfabet Braille’a od lat jest elementem regulowanym prawnie. Artykuł 56a dyrektywy 2001/83/WE wymaga, aby nazwa produktu leczniczego była umieszczona na opakowaniu również w piśmie Braille’a. Pokazuje to, że technologie druku wypukłego mają zastosowanie także poza systemami oznakowania budynków, chociaż produkcja opakowań farmaceutycznych odbywa się w odrębnych procesach i podlega własnym wymaganiom.
Szczególne miejsce w publikacji naukowców z Rzeszowa zajmują technologie druku UV i fleksograficznego. W przeciwieństwie do mechanicznego tłoczenia nie wymaga wytwarzania oddzielnej formy dla każdego wzoru, co jest istotne podczas produkcji krótkich serii, personalizowanych oznaczeń i projektów zawierających zmienne informacje.
Dzięki temu na jednej tabliczce można połączyć kolorową grafikę, tekst przeznaczony dla osób widzących, wypukłe litery i oznaczenia Braille’a. Podobne rozwiązania znajdują zastosowanie przy produkcji planów tyflograficznych, gdzie znaczenie ma nie tylko tekst, ale również odpowiednio opracowane linie, symbole i elementy przedstawiające rozkład przestrzeni.
Z perspektywy naszej branży jest to szczególnie interesujące zagadnienie. Druk strukturalny, który często prezentujemy klientom w kontekście uszlachetniania, wypukłych logotypów czy imitowania różnych faktur, otrzymuje tutaj zupełnie inne zadanie. Nie chodzi o efekt dekoracyjny, lecz o uzyskanie trwałej i czytelnej informacji, którą odbiorca odczytuje palcami. Zasada produkcji pozostaje podobna, ale sposób przygotowania projektu oraz oczekiwane właściwości nadruku są już inne.
Nowy europejski standard dotyczący oznaczeń dotykowych
Do wyników polskich badań i publikacji naukowych dołącza jeszcze jedna aktualna informacja. 3 lipca 2026 roku zakończyło się głosowanie zatwierdzające europejską normę EN 18156:2026 „Tactile lettering – Requirements on the presentation and application of Braille and raised characters”. Standard został opublikowany 20 października 2026 roku. W jego opracowaniu uczestniczyły między innymi organizacje ANEC i European Blind Union, reprezentujące interesy osób niewidomych i słabowidzących.
Norma odnosi się do informacji przekazywanych dotykiem w trwale instalowanym oznakowaniu budynków i przestrzeni. Obejmuje wymagania dotyczące przygotowania treści, wyglądu znaków, wymiarów, rozmieszczenia oraz sposobu prezentacji alfabetu Braille’a i wypukłych liter. Uwzględnia również zagadnienia związane z doborem materiałów, ich trwałością i właściwościami powierzchni, które mają bezpośrednie znaczenie dla czytelności dotykowej.
Co ważne, EN 18156 nie wskazuje jednej obowiązkowej technologii produkcji oznaczeń. Wymagania koncentrują się na gotowym produkcie i sposobie przekazywania informacji. Dla producentów oznakowania oznacza to możliwość korzystania z różnych metod wytwarzania, pod warunkiem odpowiedniego przygotowania projektu i uzyskania wymaganych właściwości znaków.
Polskie przepisy dotyczące dostępności funkcjonują już od kilku lat. Ustawa z 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wymaga między innymi udostępniania informacji o rozkładzie pomieszczeń w budynkach publicznych w sposób wizualny oraz dotykowy lub głosowy. Nowy europejski standard stanowi natomiast istotny punkt odniesienia dla projektantów i wykonawców, którzy chcą opracowywać jednolite, czytelne systemy oznakowania dotykowego.
Wyniki przywołanego wcześniej badania PZN pokazują, dlaczego takie ujednolicenie jest potrzebne. Skoro ponad 63% badanych zgłaszało problemy z konsekwencją rozmieszczania informacji, a połowa wskazywała uszkodzenia lub ścieranie oznaczeń, to wymagania dotyczące lokalizacji, parametrów i trwałości znaków mają wymiar bezpośrednio użytkowy. Nie wystarczy przygotować estetyczną tabliczkę. Trzeba jeszcze zapewnić, aby osoba, dla której została wykonana, potrafiła ją odnaleźć i odczytać.
| Źródło | Ustalenie | Znaczenie dla produkcji |
|---|---|---|
| Badanie PZN | Problemy z lokalizacją i trwałością oznaczeń | Powtarzalność wymiarów, właściwa lokalizacja i odporność na użytkowanie |
| Kontrola NIK | Braki dostępnej informacji w budynkach | Projektowanie kompletnych systemów oznakowania |
| EN 18156:2026 | Wymagania dotyczące prezentacji i stosowania znaków dotykowych | Kontrola treści, geometrii i rozmieszczenia gotowych oznaczeń |
Druk strukturalny MUTOH LED UV w produkcji oznaczeń Braille’a
Przyjrzyjmy się teraz możliwościom samej technologii. Atrium od lat dostarcza urządzenia MUTOH wykorzystywane do personalizacji przedmiotów, znakowania elementów przemysłowych i druku strukturalnego. Plotery stołowe LED UV potrafią nanosić kolejne warstwy atramentu na tę samą powierzchnię, tworząc wypukłe punkty, litery, linie i inne elementy graficzne. W odpowiedniej konfiguracji wykorzystuje się do tego biały atrament oraz bezbarwny lakier, które pozwalają kontrolować strukturę i wysokość nadruku.
Tak przygotowane oznaczenia można wykonywać na wybranych tworzywach sztucznych, pleksi, płytach kompozytowych i innych kompatybilnych materiałach. Druk cyfrowy umożliwia również łączenie kolorowych elementów informacji wizualnej z wypukłymi znakami na jednym podłożu. Jest to szczególnie przydatne przy projektach, które mają być czytelne zarówno dla osób widzących, jak i użytkowników korzystających z informacji dotykowej.
W naszej ofercie znajdują się trzy urządzenia MUTOH przeznaczone do różnych formatów i skali produkcji:
Wszystkie trzy modele obsługują druk wielowarstwowy LED UV w odpowiednich konfiguracjach atramentowych. Różnice dotyczą przede wszystkim powierzchni roboczej, wyposażenia oraz sposobu organizacji produkcji. Dla firmy przygotowującej pojedyncze tabliczki najważniejszy będzie inny zestaw parametrów niż dla przedsiębiorstwa realizującego kompletne oznakowanie kilku budynków.
Samo wykonanie wypukłego nadruku nie kończy jednak procesu przygotowania oznakowania dotykowego. Oprogramowanie RIP pozwala sterować układem i liczbą warstw, ale przed uruchomieniem produkcji należy dopilnować trzech kwestii:
- Poprawny zapis Braille’a – wraz z weryfikacją treści i znaków specjalnych.
- Geometria wypukłych punktów – ich wysokość, kształt, rozstaw i powtarzalność.
- Dobór medium i parametrów druku – próby na docelowym podłożu oraz sprawdzenie czytelności i trwałości.
Szerzej opisaliśmy już sam proces przygotowania plików oraz wykonywania wypukłych oznaczeń. W naszych wcześniejszych publikacjach znajdziesz także przykłady wykorzystania druku warstwowego i urządzeń MUTOH. Zapraszamy do lektury:
Od małej drukarki do produkcji seryjnej. Przykłady z europejskiego rynku
O zastosowaniach druku strukturalnego najlepiej opowiadać na konkretnych przykładach. W ostatnich latach urządzenia MUTOH znalazły zastosowanie zarówno w przedsiębiorstwach zajmujących się produkcją oznakowania, jak i w organizacjach wspierających osoby z niepełnosprawnością wzroku. Wśród nich są firmy z Polski, Niemiec i Islandii, które wykorzystują podobną technologię, ale w różnej skali i przy odmiennym sposobie organizacji produkcji.
BRAJL MEDIA, Poznań – druga instalacja MUTOH XpertJet 661UF
Zacznijmy od polskiego przykładu, w którym mieliśmy okazję bezpośrednio uczestniczyć. BRAJL MEDIA z Poznania to przedsiębiorstwo społeczne specjalizujące się w produkcji oznakowania dla osób niewidomych i słabowidzących. Firma wykonuje między innymi plany tyflograficzne, tabliczki z alfabetem Braille’a, wypukłe naklejki oraz oznaczenia na pleksi, dibondzie i PVC.
W lutym 2024 roku informowaliśmy o kolejnej inwestycji przedsiębiorstwa w MUTOH XpertJet 661UF. Dodatkowe urządzenie pozwoliło firmie rozwijać produkcję oznaczeń dotykowych i zwiększać możliwości realizacji zamówień wymagających łączenia kolorowej grafiki z wypukłymi elementami.
Szczególnie interesujące są tutaj plany tyflograficzne, które wymagają opracowania przestrzeni w sposób czytelny zarówno wizualnie, jak i dotykowo. Ich wykonanie obejmuje przygotowanie odpowiednich oznaczeń, symboli, legendy i informacji zapisanych Braille’em. To znacznie bardziej złożony produkt niż pojedyncza tabliczka przydrzwiowa, a jednocześnie przykład zastosowania, w którym cyfrowy druk strukturalny dobrze odpowiada na potrzeby producenta.
REALIZACJA · OOH Magazine, 21.02.2024Instalacja BRAJL MEDIA
LBSV Detmold, Niemcy – niewielki ploter do specjalistycznych realizacji
Inny model działalności reprezentuje niemiecka organizacja LBSV Detmold, wspierająca osoby niewidome i słabowidzące. W marcu 2023 roku jej zakład poligraficzny rozpoczął pracę z kompaktowym ploterem MUTOH XpertJet 461UF. Urządzenie miało służyć między innymi do przygotowywania oznaczeń Braille’a na potrzeby własnych budynków oraz rozwijania usług dla klientów zewnętrznych.
Podczas testów przedstawiciele organizacji uzyskali wypukłe struktury o wysokości 0,4 mm, które ocenili jako dobrze wyczuwalne dotykiem. Przykład pokazuje możliwości najmniejszego urządzenia z omawianej rodziny, szczególnie przy produkcji niewielkich tabliczek i krótkich serii. Zakład zamierzał również rozszerzyć ofertę o oznakowanie dla przedsiębiorstw i instytucji publicznych.
REALIZACJA · MUTOH EuropeLBSV Detmold — XpertJet 461UF
Kreye Siebdruck, Niemcy – od sitodruku do cyfrowej produkcji Braille’a
Kreye Siebdruck z Koblencji to przedsiębiorstwo o wieloletniej tradycji, które wcześniej wykorzystywało głównie sitodruk do produkcji oznakowania i materiałów reklamowych. W lipcu 2024 roku firma rozpoczęła pracę z MUTOH XpertJet 1462UF, rozszerzając ofertę o cyfrowy druk wypukły oraz realizację zamówień na oznakowanie dostępne.
Firma przygotowuje zarówno krótkie, jak i średnie serie tabliczek, a także inne produkty z wypukłymi znakami. Uruchomiła również własny sklep internetowy poświęcony materiałom z alfabetem Braille’a. Przy opracowywaniu poprawnych zapisów współpracuje ze specjalistyczną organizacją zajmującą się potrzebami osób niewidomych, natomiast do przygotowania produkcji wykorzystuje oprogramowanie MUTOH VerteLith.
To przykład przedsiębiorstwa, które nie zrezygnowało z dotychczasowych usług, lecz wykorzystało nową technologię do ich rozszerzenia. Wcześniejsze doświadczenie w produkcji oznakowania okazało się dobrym punktem wyjścia do wejścia w bardziej specjalistyczny obszar, w którym istotne są zarówno parametry druku, jak i znajomość potrzeb odbiorców.
REALIZACJA · MUTOH EuropeKreye Siebdruck — XpertJet 1462UF
SB Skiltagerd, Islandia – produkcja oznaczeń o 30–35% szybciej
Ciekawych danych dotyczących samej organizacji produkcji dostarcza islandzka firma SB Skiltagerd. Przedsiębiorstwo od lat zajmuje się oznakowaniem reklamowym i informacyjnym, a jednym z rozwijanych przez nie obszarów jest produkcja tabliczek z alfabetem Braille’a, również dla odbiorców z Norwegii.
Przed inwestycją w MUTOH XpertJet 661UF firma wykonywała oznaczenia metodą grawerowania. Proces był pracochłonny, szczególnie przy większych zamówieniach oraz produkcji drobnych znaków. Po wdrożeniu plotera LED-UV, współpracującego z oprogramowaniem CADlink DF Designer Pro i modułem Braille’a, przedsiębiorstwo przeszło na cyfrową metodę wykonywania wypukłych oznaczeń.
Według deklaracji właściciela czas produkcji skrócił się o około 30–35% w porównaniu z wcześniej stosowanym grawerowaniem. Firma zrealizowała również duże zamówienie na oznakowanie dla jednego z islandzkich uniwersytetów, które przy wykorzystaniu dotychczasowego procesu byłoby znacznie bardziej czasochłonne.
Jest to wynik konkretnego wdrożenia, a nie uniwersalna wartość wydajności każdego plotera LED UV. Pokazuje jednak, jak zmiana technologii może wpłynąć na organizację produkcji oraz możliwość przyjmowania większych zamówień.
REALIZACJA · MUTOH EuropeSB Skiltagerd — XpertJet 661UF
Druk Braille’a jako kierunek rozwoju usług poligraficznych
Przywołane raporty i wdrożenia pozwalają spojrzeć na produkcję oznakowania dotykowego z dwóch perspektyw. Pierwsza dotyczy samych użytkowników: dostępności informacji, jej prawidłowego rozmieszczenia i trwałości. Druga wiąże się z możliwościami technicznymi drukarni, które przygotowują tabliczki, plany budynków i inne elementy systemów oznakowania.
Polskie badanie wskazuje konkretne problemy, z którymi spotykają się osoby posługujące się Braille’em. Kontrola NIK pokazuje, że część budynków nadal wymaga poprawy dostępności, natomiast europejska norma EN 18156 wprowadza bardziej jednolite podejście do projektowania oznaczeń dotykowych. Dla producentów oznakowania są to informacje istotne już podczas rozmów z inwestorem, przygotowywania projektu i wyboru technologii.
W Atrium od lat prezentujemy możliwości druku LED UV w personalizacji produktów, uszlachetnianiu oraz produkcji elementów reklamowych. Druk Braille’a pokazuje jeszcze jeden kierunek wykorzystania tych samych urządzeń. Plotery MUTOH XpertJet 461UF, 661UF i 1462UF pozwalają rozwijać ofertę o specjalistyczne oznakowanie dotykowe, a jednocześnie nadal służyć do realizacji typowych zamówień na gadżety, tabliczki, panele czy elementy dekoracyjne.
Dla firm planujących wejście w ten segment ważne będzie przygotowanie odpowiednich projektów, poznanie wymagań dotyczących oznakowania i przetestowanie wydruków na docelowych materiałach. Dobrym rozwiązaniem jest również współpraca z organizacjami i specjalistami zajmującymi się dostępnością, szczególnie podczas opracowywania większych systemów informacji dotykowej.
Zapraszamy do naszego Laboratorium Druku w Opolu, gdzie można zapoznać się z możliwościami technologii MUTOH LED UV, omówić planowane zastosowania oraz skonsultować przygotowanie próbek. W ofercie Atrium dostępne są zarówno kompaktowe drukarki stołowe, jak i urządzenia przeznaczone do większych formatów i bardziej rozbudowanej produkcji.
Szczegółowe informacje o urządzeniach znajdziesz w ofercie drukarek gadżetowych MUTOH. Zachęcamy również do kontaktu z naszymi handlowcami, którzy pomogą dobrać wyposażenie do planowanych realizacji.
